Erbaa Kent Müzesi ve Cumhuriyet Meydanı

Tokat, Karadeniz ile İç Anadolu arasında kurduğu coğrafi ilişki sayesinde tarih boyunca önemli bir kültürel ve tarımsal merkez olarak gelişmiştir. Hititlerden Osmanlı’ya uzanan çok katmanlı tarihsel birikimi, verimli ovaları ve üretim kültürüyle kent, Anadolu’nun güçlü yerleşimlerinden biri olmuştur. Kelkit Havzası’nda yer alan Erbaa ise özellikle bağcılık geleneğiyle öne çıkan; üretim kültürü, kırsal yaşam biçimi ve toplumsal hafızası bağlar üzerinden şekillenen köklü bir yerleşimdir.

1942–1943 depremleri sonrasında yeniden planlanan Erbaa’da inşa edilen Eski Hükümet Konağı, Cumhuriyet Dönemi’nin kamusal mimarlık anlayışını yansıtan önemli yapılardan biridir. 1944 yılında yapımına başlanıp 1945 yılında tamamlanan yapı; simetrik cephe düzeni, yalın mimari dili ve kamusal temsil niteliğiyle dönemin mekânsal yaklaşımını ortaya koymaktadır. Günümüzde etnografya müzesi ve kaymakamlık olarak kullanılan yapı, Cumhuriyet Meydanı ile kurduğu güçlü ilişki sayesinde kent belleğinde önemli bir kamusal odak niteliği taşımaktadır.

Proje yaklaşımı, Erbaa’nın bağcılık kültüründen türetilen mekânsal bir okuma üzerine kurulmuştur. Bağ direği ve asma terbiyesi sistemi; hafiflik, süreklilik ve zamana yayılan dönüşüm kavramları üzerinden mimari müdahalenin temel referansı olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda önerilen müdahaleler, mevcut yapıyı baskılayan değil; onun tarihsel ve mekânsal potansiyellerini görünür kılan, geri planda kalan ve uyumlu bir yaklaşım geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Cumhuriyet Meydanı için önerilen düzenleme, yaya öncelikli kamusal sürekliliği güçlendirmeyi hedeflemektedir. Bağ direği sisteminden türetilen hafif ahşap strüktürler ve asma temelli bitkisel üst örtü, meydanda iklimsel konfor sağlayan yaşayan bir gölgelik oluşturmaktadır. Böylece Erbaa’nın üretim kültürü, kamusal mekânın bir parçası hâline gelmektedir.

Eski Hükümet Konağı’nın Erbaa Kent Tarihi Müzesi olarak yeniden işlevlendirilmesi ise yapının tarihsel sürekliliğini koruyarak güncel kamusal yaşama yeniden katılmasını amaçlamaktadır. Müdahaleler, yapının özgün taşıyıcı sistemi ve mekânsal karakterine zarar vermeyecek şekilde; hafif, sökülebilir ve geri dönüştürülebilir sergi elemanları üzerinden kurgulanmıştır. Böylece yapı, geçmiş ile güncel yaşam arasında ilişki kuran yaşayan bir kamusal hafıza mekânı olarak ele alınmaktadır.